Compiègne Ateşkes Anlaşması

11 Kasım 2025

Bugün, Birinci Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri ile Almanya arasında 11 Kasım 1918 tarihinde imzalanan Compiègne Ateşkes Anlaşması'nın 107. yıl dönümü. Öyleyse benim de bugün bu anlaşmayı anlatmam gerekiyor.

Burada tarih bilimi açısından önemli bir noktaya değinmek gerekiyor: Compiègne, bir barış antlaşması değil, savaşın askerî harekâtlarını durduran ve Almanya'nın askerî gücünü önemli ölçüde sınırlandıran bir ateşkes (mütareke) anlaşması olarak tarihe geçiyor. Asıl diplomatik hesaplaşma ise 1919 Paris Barış Konferansı'nda şekilleniyor.

Fransızların bu mütarekedeki sert ve uzlaşmaz tutumunun arkasında tarihsel nedenler bulunuyor. Fransa, 1870-1871 Fransa-Prusya Savaşı'nda ağır bir yenilgiye uğruyor, Sedan Muharebesi'nde İmparator III. Napolyon esir düşüyor, Alsas-Loren Almanya'ya bırakılıyor ve Alman İmparatorluğu 18 Ocak 1871 tarihinde Versailles Sarayı'nın Aynalı Salonu'nda ilan ediliyor. Fransız ulusal hafızasında derin izler bırakan bu olaylar, Almanya'ya karşı intikam (revanşizm) düşüncesini besliyor. Birinci Dünya Savaşı'nın yol açtığı büyük yıkım da buna eklenince Compiègne, Fransa açısından yalnızca askerî bir zafer değil, hem Almanya'nın yeniden tehdit oluşturmasını önleme hem de geçmişin hesabını görme fırsatına dönüşüyor.

Compiègne, Paris'in yaklaşık 80 kilometre kuzey-kuzeydoğusunda, Fransa'nın Hauts-de-France bölgesine bağlı Oise departmanında bulunan tarihî bir kent oluyor. Fransa'nın önemli imparatorluk saraylarından Château de Compiègne burada, Orta Çağ'dan kalma ve 19. yüzyılda restore edilen Château de Pierrefonds ise kentin yakınlarında bulunuyor.

Birinci Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri ile İttifak Devletleri'nin savaşta kalan son büyük gücü Almanya arasında 11 Kasım 1918 tarihinde imzalanan ateşkes anlaşması, işte bu Compiègne kasabası yakınlarındaki Compiègne Ormanı'nda, Mareşal Ferdinand Foch'un karargâh treni için kullanılan bir vagonda imzalanıyor. İmzalandığı yer nedeniyle tarihe “Compiègne Ateşkes Anlaşması” (Fransızca: “Armistice du 11 novembre 1918”, Almanca: “Waffenstillstand von Compiègne”) adıyla geçiyor.

Peki, bu mütareke neden ücra bir ormanın derinliklerinde ve bir tren vagonunda yapılıyor? Mareşal Foch'un Compiègne Ormanı'ndaki bu yeri seçmesinde, görüşmelerin gizlilik ve güvenlik içinde, basının ve kamuoyunun etkisinden uzak yürütülmesi düşüncesi önemli rol oynuyor. Ancak görüşmelerin ormanın derinliklerinde, Müttefiklerin askerî denetimi altındaki bir vagonda gerçekleştirilmesi, yenilgiyi kabul etmek zorunda kalan Alman heyeti açısından psikolojik bir baskı ortamı da oluşturuyor.

Compiègne Ateşkes Anlaşması'ndan önce İttifak Devletleri birer birer savaştan çekiliyor. Bulgaristan, 29 Eylül 1918'de Selanik Ateşkesi'ni; Osmanlı İmparatorluğu, 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkesi'ni; Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ise 3 Kasım 1918'de Villa Giusti Ateşkesi'ni imzalıyor. Böylece Almanya, İttifak Devletleri arasında savaşı sürdüren son büyük güç olarak kalıyor.

Burada Osmanlı İmparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı'ndaki yenilgisine ilişkin yaygın bir yanlış anlayışı da düzeltmek gerekiyor. Osmanlı Devleti, bize ilkokulda öğretildiği gibi yalnızca “Müttefiklerimiz yenilince biz de yenik sayıldık” diye savaşı kaybetmiyor. Özellikle Filistin-Suriye Cephesi'nde uğradığı ağır askerî yenilgiler, ordularının geri çekilmesi ve Bulgaristan'ın savaştan ayrılmasıyla Almanya'yla kara bağlantısının kesilmesi, Osmanlı Devleti'ni askerî ve stratejik bakımdan savaşı sürdüremeyecek duruma getiriyor.

Compiègne Ateşkes Anlaşması'nda İtilaf Devletleri heyetinin başında Müttefik Orduları Başkomutanı Fransız Mareşal Ferdinand Foch, Alman heyetinin başında ise asker değil, sivil bir siyasetçi olan Matthias Erzberger bulunuyor. Anlaşma, bu iki ismin yanı sıra İngiliz Amiral Rosslyn Wemyss ve diğer Alman heyeti üyeleri tarafından da imzalanıyor.

Compiègne Ateşkes Anlaşması, Müttefik Orduları Başkomutanı Fransız Mareşal Ferdinand Foch'un karargâh vagonunda, 11 Kasım 1918 sabahı saat 05.00'te imzalanıyor ve aynı gün saat 11.00'de yürürlüğe giriyor. Bu nedenle ateşkes, tarihe “on birinci ayın on birinci gününün on birinci saati” olarak geçiyor. Anlaşma Paris'te 101 pare top atışıyla kutlanıyor. Bu ateşkes, İtilaf Devletleri için zafer, Almanya içinse yenilgi anlamına geliyor.

Ancak ateşkesin imzalanmasıyla yürürlüğe girmesi arasında geçen yaklaşık altı saat boyunca Batı Cephesi'nde silahlar susmuyor. Savaşın sona ereceği bilindiği halde askerî harekâtlar devam ediyor ve yüzlerce asker daha hayatını kaybediyor. Böylece savaşın son saatleri, askerî kararlarla insan hayatı arasındaki trajik çelişkinin örneklerinden biri olarak tarihe geçiyor.

Compiègne'de Tarihsel Hesaplaşma

Fransa'nın 1871 yılından beri taşıdığı yenilgi ve intikam duygusu, Compiègne'deki ateşkes görüşmelerine de yansıyor. Fransız Mareşal Ferdinand Foch'un Alman heyetine karşı sergilediği sert ve uzlaşmaz tutum, bu tarihsel hesaplaşmanın müzakere masasındaki görünümünü oluşturuyor.

Mareşal Foch'un askerî hatıratı, ölümünden iki yıl sonra, 1931 yılında Paris'te iki cilt hâlinde yayımlanıyor. “Mémoires pour servir à l'histoire de la guerre de 1914-1918” (“1914-1918 Savaşı Tarihine Hizmet Edecek Anılar”, Librairie Plon, Paris, 1931; Almanca baskısı: “Meine Erinnerungen 1914–1918”, Salzwasser-Verlag, 2013) adlı eserinde Foch, Alman delegelerin mütareke şartlarını yumuşatma taleplerine karşı taviz vermediğini ve Almanya'nın askerî gücünü kırmayı hedeflediğini anlatıyor. Özellikle ikinci ciltte, 1918 yılındaki askerî harekâtları ve Compiègne Ormanı'ndaki vagon görüşmelerini kendi bakış açısından ayrıntılı biçimde aktarıyor.

Foch, anılarının ikinci cildinde, 8 Kasım 1918 sabahı saat 09.00'da Alman heyetiyle yaptığı ilk görüşmeyi soğuk ve mesafeli bir dille anlatıyor. Alman delegasyonu vagona girdiğinde Foch, heyet üyeleriyle tokalaşmıyor. Ardından tercüman subaya dönerek Fransızca şu sert soruyu yöneltiyor:

Foch: “Sorun bakalım bu beyefendilere, ne istiyorlarmış?”

Alman heyetinin başındaki sivil siyasetçi Matthias Erzberger ise ABD Başkanı Woodrow Wilson'ın barış ilkeleri doğrultusunda bir anlaşmaya varılabileceği beklentisiyle şu cevabı veriyor:

Erzberger: “Müttefik devletlerin mütareke (ateşkes) tekliflerini öğrenmeye geldik.”

Foch, Erzberger'in bu diplomatik yaklaşımını sert bir biçimde karşılıyor. Ateşkes teklifini Müttefiklerin değil, yenilgiyi kabul etmek zorunda kalan Alman heyetinin yapması gerektiğini vurgulayarak şu cevabı veriyor:

Foch: “Söyleyin o beyefendilere; benim hiçbir mütareke teklifim yok. Biz savaşa devam etmekten gayet memnunuz.”

Matthias Erzberger, uğradığı suikasttan önce yayımladığı “Erlebnisse im Weltkrieg” (“Dünya Savaşındaki Deneyimlerim”, 1920; Salzwasser-Verlag, 2013) adlı anı kitabında, Foch'un “Bizim bir teklifimiz yok” sözü karşısında heyet olarak donakaldıklarını ve mütareke şartlarını görüşmek üzere resmen görevlendirildiklerini açıklamaya çalıştıklarını anlatıyor. Bunun üzerine Alman delege Kont Oberndorff araya girerek, “Sayın Mareşal, o hâlde kendimizi nasıl ifade etmemizi istersiniz? Delegasyonumuz sizden mütareke şartlarını talep etmeye hazırdır” diyor. Foch, “Mütarekeyi resmen talep ediyor musunuz?” diye soruyor. Alman heyeti “Ja” (Evet) cevabını verince Foch, “O hâlde oturun, size Müttefiklerin şartlarını okutayım” diyerek görüşmelerin kontrolünü tamamen eline alıyor.

Görüşmeler sırasında Foch'un yanında bulunan ve mütareke şartlarının hazırlanmasında görev alan Kurmay Başkanı General Maxime Weygand da askerî anılarında (“Memoiren: Ideal und Realität”, Salzwasser-Verlag, 2014) bu görüşmeleri anlatıyor. Görüşmelerin seyri, Foch'un mütareke masasını bir “müzakere alanı” olarak değil, adeta bir “hüküm giydirme salonu” olarak kullandığını gösteriyor. Alman heyetinin mütareke talebinin ardından Foch, kurmay başkanına dönerek şartların okunmasını emrediyor. Weygand'ın mütareke şartlarını okumasıyla Alman heyetine bunları değerlendirmesi ve hükûmetine iletmesi için tanınan 72 saatlik süre başlıyor.

Mareşal Ferdinand Foch, üç günlük müzakereler boyunca Alman heyetiyle yalnızca iki kez doğrudan görüşüyor: İlkinde Alman heyetinin mütareke talebini dinlemek, ikincisinde ise ateşkes anlaşmasını imzalamak için. Görüşmelerin geri kalanı, Foch'un görevlendirdiği Müttefik subayları tarafından yürütülüyor.

Alman heyetinin mütareke şartlarını hafifletme girişimleri ise sınırlı sonuç veriyor. Müttefikler, Almanya'nın askerî gücünü önemli ölçüde kıracak koşullarda ısrar ediyor. Böylece Compiègne Ateşkesi, yalnızca silahların susmasını sağlayan bir anlaşma değil, Almanya'nın yeniden savaşabilecek askerî kapasitesini büyük ölçüde sınırlandırmayı amaçlayan bir düzenleme niteliği de taşıyor.

Ateşkes şartları

Compiègne Ateşkes Anlaşması, yalnızca silahların susmasını sağlamıyor; Almanya'nın askerî gücünü önemli ölçüde sınırlandırırken ülkeyi ekonomik bakımdan da ağır bir baskı altına alıyor. Ateşkesin hükümleri, ileride imzalanacak barış antlaşmasında Almanya'nın karşılaşacağı koşulların da habercisi oluyor.

Müttefikler tarafından hazırlanan ve Fransız Mareşal Ferdinand Foch tarafından Alman heyetine sunulan ateşkes şartları, Almanya'ya ağır askerî, siyasi ve ekonomik yükümlülükler getiriyor. Batı Cephesi'ndeki çatışmaların sona ermesi, Alman kuvvetlerinin işgal ettikleri Batı Avrupa topraklarından ve Ren Nehri'nin batısından çekilmesi, Müttefiklerin Renanya bölgesini ve Ren Nehri'nin doğusundaki belirli köprübaşlarını işgal etmesi, tahliye edilen bölgelerdeki altyapının korunması ve çok sayıda topun, makineli tüfeğin, uçağın, savaş gemisinin ve askerî malzemenin teslim edilmesi öngörülüyor. Ayrıca Müttefik savaş esirlerinin ve tutuklu sivillerin serbest bırakılması, Alman savaş esirlerinin henüz serbest bırakılmaması, Almanya'nın verdiği zararlardan dolayı mali sorumluluğunun kabul edilmesi ve deniz ablukasının sürdürülmesi kararlaştırılıyor.

Ateşkesin uzatılması

Compiègne Ateşkesi, kesin barış antlaşmasının yürürlüğe girmesinden önce üç kez uzatılıyor. İlk olarak 11 Kasım 1918'de 36 günlük bir süre için imzalanan ateşkes, 13 Aralık 1918'de, 16 Ocak 1919'da ve 16 Şubat 1919'da Trier'de (Trèves) yapılan anlaşmalarla uzatılıyor. Son uzatmada belirli bir bitiş tarihi öngörülmüyor. Bu süreçte ateşkes koşulları da yeniden düzenleniyor. 14 Mart 1919 tarihli Brüksel Anlaşması'yla Almanya'nın iaşesi ve ekonomik ilişkilerine yönelik düzenlemeler getiriliyor. Nihayet Versailles (Versay) Barış Antlaşması, 28 Haziran 1919'da imzalanıyor ve 10 Ocak 1920'de yürürlüğe giriyor.

Compiègne Ateşkes Anlaşması’nın ardından

Tarih, 22 yıl sonra Compiègne'de bu kez tersine dönüyor. İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman ordularının Fransa'yı yenilgiye uğratmasının ardından Adolf Hitler, 1918 yılında Almanya'nın ateşkes imzalamak zorunda kaldığı aynı tren vagonunun yeniden aynı yere getirilmesini emrediyor. Hitler, 21 Haziran 1940'ta Compiègne Ormanı'na gelerek Fransız heyetine ateşkes şartlarının bildirilmesine katılıyor. Ertesi gün, 22 Haziran'da, Almanya adına General Wilhelm Keitel ile Fransa adına General Charles Huntziger aynı vagonda ateşkes anlaşmasını imzalıyor. Böylece 1918 yılında Almanya'nın yenilgisinin simgesi olan vagon, 1940 yılında Fransa'nın yenilgisinin ve aşağılanmasının simgesine dönüşüyor.

Hitler'in tarihsel hesaplaşması, ateşkes anlaşmasının imzalanmasıyla sınırlı kalmıyor. Compiègne'de Almanya'nın 1918'deki yenilgisini ve Fransa'nın zaferini simgeleyen anıtların yıkılmasını emrediyor. Ancak Mareşal Foch'un heykelinin yerinde bırakılmasını istiyor. Bu karar, 1918'in galibi Foch'un, Fransa'nın yenilgisini ve kendi zaferinin simgelerinin ortadan kaldırılmasını seyretmeye mahkûm edilmesi şeklinde yorumlanıyor. Tarihî tren vagonu ise Almanya'ya götürülerek Berlin'de sergileniyor. Savaşın sonlarına doğru Thüringen'e taşınan vagon, 1945 yılında burada çıkan bir yangında yok oluyor. Bugün Compiègne'de sergilenen vagon ise 1950 yılında aynı seriden temin edilen başka bir vagondur.

Almanya'nın 1918'deki yenilgisi, ülkenin iç siyasetinde de derin izler bırakıyor. Savaşın cephede değil, ülke içindeki siyasetçiler ve siviller tarafından kaybettirildiğini ileri süren “sırtından hançerlenme efsanesi” (Dolchstoßlegende), özellikle milliyetçi çevrelerde yaygınlaşıyor. Compiègne Ateşkes Anlaşması'nı Almanya adına imzalayan Matthias Erzberger de bu propagandanın hedeflerinden biri hâline geliyor. Yenilginin ve ateşkesin sorumlularından biri olarak gösterilen Erzberger, 26 Ağustos 1921'de aşırı sağcı bir örgütün üyeleri tarafından düzenlenen suikastta öldürülüyor. Böylece savaşın sona ermesi, Almanya'daki siyasal hesaplaşmaları ve şiddeti sona erdirmiyor.

Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesini simgeleyen 11 Kasım 1918 tarihi, birçok ülkede “Armistice Day” (Ateşkes Günü) olarak anılıyor. Zamanla bu anma gününün kapsamı ve anlamı ülkeden ülkeye farklılaşıyor. ABD'de 1954 yılında “Veterans Day” (Gaziler Günü) adını alarak askerlik yapmış kişilerin onurlandırıldığı bir güne dönüşüyor. Birleşik Krallık ve bazı İngiliz Milletler Topluluğu ülkelerinde “Remembrance Day” (Anma Günü) adıyla savaşlarda hayatını kaybedenler anılıyor. Fransa ve Belçika'da ise 11 Kasım, resmî tatil ve anma günü olmayı sürdürüyor.

Bu noktada, Compiègne Ateşkes Anlaşması'nda İtilaf Devletlerini temsil eden heyetin başında bulunan Müttefik Kuvvetler Başkomutanı Fransız Mareşal Ferdinand Foch'a kısaca değinmemiz gerekiyor.

Fransız Mareşal Ferdinand Foch

1851 yılında doğan Fransız Mareşal Ferdinand Foch, Birinci Dünya Savaşı'nın önde gelen komutanlarından biri olarak tanınıyor. Mart 1918'de Batı Cephesi'ndeki Müttefik ordularının harekâtlarını koordine etmekle görevlendiriliyor ve kısa süre sonra Müttefik kuvvetlerin stratejik yönetimini üstleniyor. Savaşın son aylarında Almanya'ya karşı yürütülen harekâtların yönetiminde belirleyici rol oynuyor.

Foch, 28 Haziran 1919'da imzalanan Versailles Barış Antlaşması'nı Almanya'nın gelecekte yeniden askerî bir tehdit oluşturmasını önlemek bakımından yetersiz buluyor. Özellikle Fransa'nın güvenliğinin sağlanması için Ren Nehri'nin kalıcı bir stratejik sınır hâline getirilmesini savunuyor. Winston Churchill, “The Second World War” adlı eserinin birinci cildi olan “The Gathering Storm”da Foch'un Versailles Antlaşması hakkındaki değerlendirmesini şu sözlerle aktarıyor:

“Bu barış değil. Yirmi yıllık bir ateşkes.”

(Winston Churchill, “The Second World War”, Cilt I: “The Gathering Storm”, Cassell & Co. Ltd., London, 1948, s. 7.)

Nitekim Versailles Barış Antlaşması'nın imzalanmasından yaklaşık yirmi yıl sonra, 1 Eylül 1939 tarihinde Almanya'nın Polonya'ya saldırmasıyla II. Dünya Savaşı başlıyor.

Foch'un askerî öngörüleri yalnızca Avrupa'yla sınırlı kalmıyor. Fransız Mareşal, Millî Mücadele sırasında Yunanlıları Anadolu içlerine doğru fazla ilerlememeleri konusunda da uyarıyor. Anadolu'nun işgali için bir milyon askere ihtiyaç duyulacağını belirterek Yunan ordusunun kesin sonuçlu bir askerî başarı elde etmesini zor görüyor. Ancak Yunanlılar bu uyarıları dikkate almıyor. Nitekim uzayan ikmal hatları ve Türk ordusunun direnişi, Yunan ordusunun Anadolu'daki yenilgisinde önemli rol oynuyor.

Foch, yalnızca başarılı bir komutan değil, aynı zamanda askerî düşünür ve eğitimci olarak da tanınıyor. Fransız Yüksek Harp Okulunda öğretim üyeliği ve yöneticilik yapıyor. Askerî strateji üzerine verdiği dersleri “Des principes de la guerre” (“Savaşın İlkeleri”, Berger-Levrault, Paris, 1903) ve “De la conduite de la guerre” (“Savaşın Yönetimi”, Berger-Levrault, Paris, 1904) adlı eserlerinde topluyor. Bu iki eser, daha sonra “De la guerre” (“Savaş Üzerine”, Tallandier, Paris, 2023) adıyla birlikte yayımlanıyor. Foch, askerî başarıda yalnızca silah ve asker sayısının değil; stratejik düşüncenin, hazırlığın, iradenin ve koşullara uygun karar vermenin de belirleyici olduğunu savunuyor.

Foch, 1919 yılında İngiliz mareşali (Field Marshal) unvanını alıyor. 1918–1919 yıllarındaki Büyük Polonya Ayaklanması sırasında Almanya'nın Polonyalılara yönelik askerî harekâtını durdurması için baskı yapıyor. 1920 Polonya-Sovyet Savaşı sırasında Polonya'ya verilen Fransız askerî desteğine de katkıda bulunuyor. Polonya'nın bağımsızlığını ve güvenliğini destekleyen bu faaliyetleri nedeniyle 13 Nisan 1923 tarihinde Polonya Mareşali unvanıyla onurlandırılıyor.

Foch, 1923 yılında Fransız Ordusu'ndan emekli oluyor ve 20 Mart 1929 tarihinde Paris'te hayatını kaybediyor. Napolyon'un da mezarının bulunduğu Les Invalides'e defnediliyor. 20 Mart 1937 tarihinde naaşı, heykeltıraş Paul Landowski'nin 15. yüzyılda yapılan Philippe Pot'un mezarından esinlenerek hazırladığı anıt mezara naklediliyor.

Compiègne Ateşkes Alanı ulusal anıta dönüştürülürken, 1937 yılında buraya Mareşal Foch'un heykeli dikiliyor. Ancak Haziran 1940'ta Hitler'in emriyle ateşkes alanındaki anıtlar yıkılırken yalnızca Foch'un heykeline dokunulmuyor. Böylece 1918'de Almanya'ya kabul ettirilen ağır ateşkes şartlarının simgesi olan Fransız mareşalinin heykeli, artık Fransız zaferini hatırlatan anıtların yerinde kalan bomboş bir araziye bakıyor.

Erich Maria Remarque'ın aynı adlı romanından uyarlanan, Edward Berger'in yönettiği 2022 yapımı “Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok” (“Im Westen nichts Neues”) filmi, Compiègne Ateşkesi'nin imzalanma sürecini de konu alıyor. Filmde Fransız Mareşal Ferdinand Foch'u, Fransız oyuncu Thibault de Montalembert canlandırıyor.

Sonuç

Compiègne Ateşkes Anlaşması, savaşların yalnızca cephelerde kazanılıp kaybedilmediğini, yenilgilerin ve zaferlerin milletlerin hafızasında yaşamaya devam ettiğini gösteriyor. Fransa'nın 1871'de yaşadığı yenilginin intikamını 1918'de Almanya'dan alması, Almanya'nın ise 1940'ta aynı vagonda Fransa'yı aşağılayarak karşılık vermesi, geçmişteki hesaplaşmaların nasıl bir intikam döngüsüne dönüşebildiğini ortaya koyuyor.

İngiliz yazar John Berger'in “Taşlar” adlı denemesinde yer alan şu sözler, Compiègne'deki tarihsel hesaplaşmayı da düşündürüyor:

“Galiplerin devri her zaman kısadır; mağlupların ise anlatılamayacak kadar uzun.”

(John Berger, “Kıymetini Bil Herşeyin”, Metis Yayınları, 4. basım, İstanbul, 2019, s. 65.)

Compiègne'de yaşananlar, askerî zaferin yenilenleri aşağılamanın ve geçmişin hesabını görmenin aracına dönüştürülmesinin yeni düşmanlıklara nasıl zemin hazırladığını gösteriyor. Bu tarihsel deneyim, savaş kazanmakla kalıcı barış kurmanın aynı şey olmadığını hatırlatıyor.

Bu noktada Mustafa Kemal Atatürk'ün askerî ve siyasal dehası, tarihin önümüze koyduğu farklı bir örnek olarak beliriyor. Atatürk, Kurtuluş Savaşı'nı kazanarak bir milletin bağımsızlığını savaş meydanlarında sağlıyor; Lozan Barış Antlaşması'yla bu zaferi uluslararası hukuk temelinde güvence altına alıyor. Compiègne'de askerî zafer, yenilenleri aşağılamanın ve geçmişin hesabını görmenin aracına dönüşürken Lozan'da askerî zafer, bağımsız ve egemen bir devletin barış içinde yaşamasının temelini oluşturuyor. Aradan bir asırdan fazla zaman geçmesine rağmen Lozan'ın yeni bir intikam savaşına yol açmamış olması, Atatürk'ün yalnızca savaş kazanmayı değil, barış kurmayı da bilen devlet adamlığının tarihsel önemini gösteriyor.

Askerî zafer kazanmak komutanların başarısını gösteriyor; o zaferi kalıcı bir barışa dönüştürmek ise gerçek devlet adamlığını gerektiriyor.

Osman AYDOĞAN

11 Kasım 1918 tarihinde Compiègne Ateşkes Anlaşması'nın imzalanmasının ardından çekilen tarihî fotoğraf. Arkada, Mareşal Ferdinand Foch'un ateşkes görüşmelerinde kullanılan tren vagonu görülüyor. Soldan ikinci Foch'un kurmay başkanı General Maxime Weygand, soldan üçüncü İngiliz temsilcisi Amiral Sir Rosslyn Wemyss, sağdan ikinci Mareşal Ferdinand Foch ve en sağda Amiral Sir George Hope bulunuyor.



11 Kasım 1918 tarihinde Compiègne Ormanı'nda, Mareşal Ferdinand Foch'un tren vagonunda gerçekleştirilen ateşkes görüşmelerini temsil eden tarihî canlandırma.



11 Kasım 1918 tarihinde Compiègne'deki tren vagonunda ateşkesin imzalanmasını tasvir eden tablo. Masanın arkasında sağdan sola General Maxime Weygand, ayakta duran Mareşal Ferdinand Foch ve İngiliz Amiral Sir Rosslyn Wemyss; soldan dördüncü İngiliz Deniz Kuvvetleri subayı Jack Marriott görülüyor. Ön planda ise Alman heyetinden Matthias Erzberger, miğferli Tümgeneral Detlof von Winterfeldt, Alfred von Oberndorff ve Ernst Vanselow bulunuyor.